محیط زیست از ارکان توسعه پایدار کشورهاست. بدون توجه به مسائل محیط زیست، منابع طبیعی و انسانی دچار نقصان شده و پیامدهای ناگواری را بر کره خاکی و حتی جوامع انسانی خواهد گذاشت. قرن بیستم قرنی سرشار از تحولات سریع در محیط زیست جهان بوده است. اثرگذاری اسنان بر طبیعت اطرافش به جایی رسیده که دارای ماهیت و اهمیت جهانی شده و متاسفانه این تاثیرات از سرعت سرسام آوری نیز برخوردار گردیده است. اما تحولات زیست محیطی زاییده فعالیت های بشری، اگرچه از دیرباز آغاز گردیده است اما هیچگاه باندازه چند سال گذشته مورد توجه نبوده و موجبات نگرانی های مجامع بین المللی را فراهم ننموده است. به طوری که با گذشت زمان و ایجاد تغییراتی در توقعات و نیازهای انسان، متغیرهای جدیدی برای تعریف امنیت وارد عرصه می شوند. برای مثال امروزه پدیده هایی چون تخریب محیط زیست از مهم ترین عوامل بر هم زننده امنیت بشر تلقی می شود. پیشرفت فن آوری و دستیابی انسان به زندگی مدرن و پیشرفته امروزی به قیمت از بین رفتن و تخریب بسیاری از منابع طبیعی و انقراض نسل تعداد زیادی از گیاهان و جانوران تمام شده است.در هر حال امروزه اغلب مسائل و تنگناهای زیست محیطی دیگر به عنوان یک موضوع محلی و یا حتی ملی به شمار نمی آیند و با توجه به وابستگی متاقبل و غیر قابل تفکیک محیط زیست با مباحث کلان انسانی از جمله اقتصاد، فرهنگ، توسعه، سیاست و به ویژه نوع خاص آن یعنی امنیت، بسیاری از جنبه های مادی و معنوی حسیات انسان ها، در واقع هر مشکل زیست محیطی در هر اندازه و حتی محدود در داخل مرزهای قراردادی یک کشور مشکلی برای کل جهان و نوع بشر به شمار می آید.در این مقاله سعی شده تا با تاکید بر ارتباط محیط زیست با مسایل امنیت انسانی، گوشه ای از اهمیت آن را بیان و نیز توجه هر چه بیشتر سیاستمداران، و برنامه ریزان اجتماعی و فرهنگی کشور را به این مساله اساسی جهان امروز معطوف نماید.

هنگامی که بحث سازه های آبی و محیط زیست مطرح است عاملی که موجب دگرگونی محیط زیست می شود سد است و بدون شک یکی از پایه های اصلی و اساسی در توسعه جوامع و کشورهای مختلف سدسازی است. اقلیم خشک کشورهایی مانند ایران سبب شده است سدسازی به عنوان شیوه ای مهندسی برای تنظیم و بهنگام سازی جریان آب جهت بهره برداری های زراعی شرب و سایر مصارف مورد توجه باشد به همین خاصر در چند سال اخیر یکی از شاخصترین فعالیتهای عمرانی در کشور بوده است اما آیا هر سد فقط آثار عمرانی دارد؟ بسیاری از جغرافیدانان و اکولوژیست ها در این باره نظر منفی دارند آنها می گویند برخی از پیامدهای محیطی سدها غیرقابل کنترل و نگران کننده است و از این نظر احداث یک سد جدید باید همراه با اما و اگرهای بسیار باشد و برای مهار منابع آب بهتر آن است که سراغ روشهای دیگر مثل آبخیزداری برویم یا دست کم اینکه سدها را هرچه کوچکتر بسازیم اما اثرات احداث سدها بر اکوسیستم های طبیعی بالا دست و پایین دست آنها چیست و چگونه باید مورد بررسی و ارزیابی قرار گیرد؟ آیا هرسدی در هر مکانی و در هر رودخانه ای قابل احداث است؟ حال با توجه به آنچه که تاکنون گفته شد سدها اثرات زیست محیطی زیادی علاوه بر فوایدش بر محیط زیست دارند که بطور نمونه ساخت سد رژیم هیدرولیکی پایین دست رودخانه را تغییر داده و باعث شده که رودخانه کاتالیزه شده و جریان آب تماما بوسیله یک سلسله سد و آب بند کنترل شود که کاتالیزه شدن رودخانه سبب کاهش طول آن می گردد.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.